Ważne

Apel środowiska naukowego w.s. ochrony krakowskiego Zakrzówka

Kraków, mały kamieniołom na Zakrzówku, w pobliżu centrum miasta. Obecnie w tym rejonie planowana jest budowa osiedla. Fot. Cecylia Malik.

Apel środowiska naukowego
do Prezydenta i Rady Miasta Krakowa
w sprawie objęcia ochroną całego terenu między ulicami Wyłom, św. Jacka i Pychowicką na Zakrzówku wraz z obszarem małego kamieniołomu Zakrzówek

[Wszystkich naukowców pragnących poprzeć apel prosimy o zgłoszenie tutaj; podpisy zbieramy do 26 czerwca b.r.; 27 czerwca apel zostanie przekazany adresatom.]

Szanowny Panie Prezydencie, Szanowni Radni,

apelujemy o natychmiastowe zatrzymanie trwającej i planowanej zabudowy na obszarze Zakrzówka pomiędzy ulicami Wyłom, św. Jacka i Pychowicką oraz zmianę obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego tak, aby cały obszar Zakrzówka przeznaczony był na tereny zieleni. Jest to niezwykle istotne ze względu na dwie główne przyczyny:

  1. Wartość miejskich terenów zielonych dla zdrowia i dobrostanu mieszkańców miasta [1-4];
  2. Wartość przyrodniczą obszaru, w tym – występowanie gatunków chronionych prawem polskim i europejskim.

Ad. 1. Kraków jest obecnie bardzo ubogi w zieleń miejską – wg danych GUS plasuje się pod tym względem na 49 miejscu pośród miast w Polsce – i nadal traci tereny zielone.  Tymczasem ich rola w miastach jest nie do przecenienia.

Dlaczego miejskie tereny zielone są ważne dla mieszkańców?

  • Dlatego, że redukują hałas, łagodzą upały, regulują wchłanianie wody po deszczach i wilgotność powietrza, jak również oczyszczają powietrze z zanieczyszczeń – wszystko to bez potrzeby realizowania kosztownych inwestycji [1-4]. Oczyszczanie powietrza ma szczególne znaczenie w przypadku Krakowa – każde zmniejszenie powierzchni terenów zielonych pogarsza bardzo dotkliwy w tym mieście problem smogu.
  • Dlatego, że dostępność terenów zieleni przekłada się na mniejszą liczbę zachorowań i lepszy stan zdrowia mieszkańców [1-7]. Na przykład w badaniach przeprowadzonych na 10-tysięcznej grupie ludzi w Holandii stwierdzono, że o 10 % więcej terenów zielonych w miejscu zamieszkania przekłada się na zmniejszenie liczby problemów zdrowotnych porównywalne do odmłodzenia o 5 lat [6]. W Anglii, w badaniach na grupie ponad 40 mln mieszkańców wykazano m.in., iż zamieszkiwanie na bardziej zielonych terenach wiąże się z istotnym obniżeniem ryzyka śmierci z powodu chorób układu krążenia [7].
  • Dlatego, że liczne, interdyscyplinarne badania naukowe wskazują na kluczową rolę interakcji z naturą w psycho-fizycznym, społecznym i moralnym rozwoju człowieka. Niedostatek takich interakcji wiąże się z szeregiem deficytów rozwojowych oraz problemów zdrowotnych u dzieci i dorosłych (czasami określanych w literaturze jako „syndrom deficytu natury”; ang. nature deficit disorder) [8]. Aby im zapobiegać, kontakt z przyrodą potrzebny jest nie tylko okazjonalnie, ale na co dzień, a zróżnicowane tereny zieleni: powinny być zlokalizowane w zasięgu codziennej dostępności, a nie tylko poza miastami.
  • Dlatego, że psycholodzy środowiskowi wskazują, iż elementy naturalnego krajobrazu przyciągają naszą uwagę w sposób niewymagający wysiłku, regenerujący. Spotkanie z przyrodą łagodzi stresy i trudności życia codziennego [2, 9].
  • Dlatego, że ludzie preferują naturalne komponenty krajobrazu, przedkładając je nad wytwory działalności człowieka – beton, asfalt, budynki, , etc.; [9].
  • Dlatego że „jednym z lekarstw na wszelkie bolączki miasta może być mały kawałek wsi” [9]
  • Dlatego, że my kształtujemy środowisko i środowisko kształtuje nas. Kształtujmy je w sposób, który służy naszemu zdrowiu.

Ad. 2. Obszar Zakrzówka jest niezwykle cenną przyrodniczo mozaiką zadrzewień, krzewów oraz terenów otwartych (w tym łąk świeżych i muraw kserotermicznych). Stanowi ostoję rzadkich gatunków chronionych prawem polskim i europejskim [10-12], do których należą:

  • gniewosz plamisty Coronella austriaca
  • jaszczurka zwinka Lacerta agilis.
  • kumak nizinny Bombina bombina
  • modraszek telejus Phengaris teleius
  • modraszek nausitous Phengaris nausithous
  • ropucha szara Bufo bufo
  • traszka grzebieniasta Triturus cristatus
  • traszka zwyczajna Triturus vulgaris
  • zaskroniec zwyczajny Natrix natrix
  • żaba śmieszka Pelophylax ridibundus

Różnorodność biologiczna na całej kuli ziemskiej zanika obecnie w znaczącym tempie, a główne czynniki wpływające na ten proces są związane z działalnością człowieka [13]. Jednym z nich jest zanik i fragmentacja siedlisk, spowodowane m.in. rozwojem zabudowy i infrastruktury liniowej oraz zmianą metod użytkowania siedlisk. Jednorodny duży obszar „szatkowany” jest na wiele małych fragmentów, co ma poważne konsekwencje dla organizmów: tracona jest część siedliska, a zachowane fragmenty są od siebie izolowane, wpływając negatywnie na biologię i dynamikę populacji [12-14]. Niestety, szczególnie w przestrzeni miast, zdajemy się zapominać, że powyższe zmiany niosą poważne konsekwencje również dla nas samych – jako że nie żyjemy w oderwaniu od przyrody, a jesteśmy jej częścią. Organizmy związane z naturalnymi i półnaturalnymi terenami są ważnym źródłem tzw. usług ekosystemowych (definiowanych jako wkład naturalnych ekosystemów w szeroko pojęty dobrobyt człowieka). W przeliczeniu na wymierne korzyści finansowe, globalna wartość usług ekosystemowych w 2011 roku szacowana była na 125-145 bilionów dolarów; niestety, na skutek niszczenia ekosystemów, wartość ta spada z roku na rok (globalne straty szacuje się na 4 – 20 bln dolarów [15]. Musimy podjąć energiczne starania, aby ten trend można zatrzymać i odwrócić, poprzez objęcie szczególną troską wciąż jeszcze istniejących cennych przyrodniczo siedlisk.

Reasumując, wymienione powyżej czynniki świadczą o niezwykle wysokich walorach środowiskowych obszaru Zakrzówka. Stanowi on idealną przestrzeń do nieinwazyjnej rekreacji, wypoczynku, edukacji terenowej dla dzieci i dorosłych mieszkańców Krakowa i okolic oraz turystów. Teren ten mógłby być jedną z wizytówek Krakowa, stanowiąc jego dodatkową atrakcję turystyczną jako wyjątkowy w skali Europy tak cenny przyrodniczo i krajobrazowo obszar położony w sercu wielkiego miasta. Obecne decyzje związane z jego zagospodarowaniem to długoterminowa inwestycja w jakość życia mieszkańców i gości Krakowa.

Służymy pomocą merytoryczną w kwestii objęcia wskazanego obszaru ochroną czynną oraz opracowaniu ścieżek edukacyjnych.

Z poważaniem,

[wszystkich naukowców pragnących poprzeć apel prosimy o zgłoszenie tutaj]

dr hab. Roman Żurek, prof. PAN, Instytut Ochrony Przyrody, Polska Akademia Nauk

dr Joanna Kajzer-Bonk, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

mgr inż. Kasper Jakubowski, absolwent studiów doktoranckich (kandydat na doktora), Wydział Architektury, Politechnika Krakowska; fundacja Dzieci w Naturę; Ruch Ekologiczny św. Franciszka z Asyżu

dr Zofia Prokop, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

mgr Maciej Bonk, Instytut Ochrony Przyrody, Polska Akademia Nauk

dr hab. Łukasz Kaczmarek, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

dr hab. Paulina Kramarz, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

dr Edyta Fiałkowska, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

dr Marta Zakrzewska, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

dr Joanna Tusznio, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

dr Marta Labocha-Derkowska, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

dr Aleksandra Walczyńska, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

mgr Katarzyna Dudek, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

dr hab. Antoni Amirowicz, Instytut Ochrony Przyrody, Polska Akademia Nauk

dr hab. Aleksandra Biedrzycka, Instytut Ochrony Przyrody, Polska Akademia Nauk

mgr Joanna Perzanowska, Instytut Ochrony Przyrody, Polska Akademia Nauk

mgr inż. Joanna Kosiba, Instytut Ochrony Przyrody, Polska Akademia Nauk

dr Kamil Bartoń, Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk

dr Dorota Kidawa, Wydział Biologii, Uniwersytet Gdański

dr hab. Marta Szulkin, prof. UW, Laboratorium Ewolucji i Ekologii w Mieście, Centrum Nowych Technologii, Uniwersytet Warszawski

prof. dr hab. Paweł Koteja, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński

mgr Mateusz Barcikowski, Katedra Ekologii i Zoologii Kręgowców, Wydział Biologii, Uniwersytet Gdański

dr hab. Piotr Nowicki, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński

dr Mateusz Płóciennik, Katedra Zoologii Bezkręgowców i Hydrobiologii, Uniwersytet Łódzki

mgr Zuzanna Pestka, Katedra Ekologii i Zoologii Kręgowców, Wydział Biologii, Uniwersytet Gdański

mgr Alicja Pawelec, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski

dr hab. Krzysztof Gwosdz, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Jagielloński

dr hab.  Adam Stebel, Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Zielarstwa, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

dr Piotr Dabrowski, Wydział Turystyki i Rekreacji, Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie

dr Radosław Tyrała, Wydział Humanistyczny, Akademia Górniczo Hutnicza

prof. dr hab. Piotr Skubała, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska, Uniwersytet Śląski

dr Barbara Pietrzak, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski

dr hab. Łukasz Michalczyk, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

dr hab. Nuria Selva, Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk

dr inż. Jan Urban, Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, Kraków

lic. Witold Morek (doktorant), Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

prof. dr hab. Hanna Kmita, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

dr Anna Fijarczyk, Laval University

mgr Daniel Stec, Instytut Zoologii i Badań Biomedycznych

mgr Monika Prus, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Zuzanna Setkowicz, Wydział Biologii, Universytet Jagielloński

dr Mateusz Ciechanowski, Katedra Ekologii i Zoologii Kręgowców, Uniwersytet Gdański

prof. dr hab. Krzysztof Janeczko, Wydział Biologii, Universytet Jagielloński

prof. dr hab. Ryszard Laskowski, Wydział Biologii, Universytet Jagielloński

prof. dr hab. Jan Kozłowski, emerytowany profesor Wydziału Biologii Uniwersytetu Jagiellońskiego

dr Andrzej Olech, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Jerzy Smykla, Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk

dr hab. Jan Zarzycki, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie

dr Magdalena Herdegen-Radwan, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

dr Danuta Kucała, Uniwersytet Pedagogiczny

dr Mateusz Buczek, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

dr Krzysztof Stawowczyk

dr Agnieszka Ożarowska, Wydział Biologii, Uniwersytet Gdański

dr hab. Joanna Zalewska-Gałosz, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński

dr Artur Pliszko, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński

prof. dr hab. Zbigniew Dzwonko, emerytowany profesor Wydziału Biologii Uniwersytetu Jagiellońskiego

dr hab. Dorota Majda, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Andrzej Adamski, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Magdalena Jarosz, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Piotr Pietrzyk, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

mgr Marta Majewska, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Dariusz Cież, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr inż. Paweł Knihnicki, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr inż. Michał Świętosławski, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

mgr Ewelina Wiercigroch, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

mgr Ewelina Szafraniec, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr inż. Mariusz Pilch, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Marcin Waligóra, Collegium Medicum, Uniwersytet Jagielloński

mgr Marzena Mach, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Aldona Mzyk, Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej Polskiej Akademii Nauk

dr hab. Witold Piskorz, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Beata Kultys, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Joanna Kuncewicz, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Łukasz Orzeł, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Mariusz Radoń, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

mgr Edyta Warkiewicz, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr inż. Jakub Kawałko, Akademickie Centrum Materiałów i Nanotechnologii, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie

dr  Piotr Natkański, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Robert Podgajny, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Alicja Rafalska-Łasocha, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

mgr Elżbieta Jędrzejczak, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński

dr Magdalena Herdegen-Radwan, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

dr hab. Marcin Makowski, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Elżbieta Szostak, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Maria Oszajca, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

prof. dr hab. Marian Jaskuła, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

Mgr Anna Wądołek, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Magdalena Kurdziel, Uniwersytet Jagielloński

mgr Karolina Polec, Uniwersytet Jagielloński

dr Łukasz Boda, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Wojciech Nitek, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Agnieszka Skórska-Stania, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

mgr inż. Agnieszka Puciul-Malinowska, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

mgr Agnieszka Jarosz, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

mgr Paulina Majewska, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Katarzyna Podolska-Serafin, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

prof. dr hab. Maria Łabanowska, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Dorota Jamróz, Uniwersytet Jagielloński

mgr Agata Olszewska, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Ewa Surmiak, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

mgr Ilona Gurgul, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Katarzyna Madej, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Mateusz Brela, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Agnieszka Moos-Matysik, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Barbara Krajewska, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Dominika Sułkowska, Uniwersytet Jagielloński

prof. zw. dr hab. Wanda Sułkowska, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

dr hab. Alicja Miś, prof. UEK, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

dr hab.inż. Renata Salerno-Kochan, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

dr Marta Grzesiak-Nowak, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Wojciech Fiałkowski, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński

mgr Anna Salerno-Kochan, Małopolskie Centrum Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński

dr hab. Krzysztof Kaganek, Wydział Turystyki i Rekreacji AWF Kraków

dr Dominika Pawcenis, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

prof. dr hab. Marek Drwięga, Instytut Filozofii Uniwersytet Jagielloński

mgr Grzegorz Zając, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Anna Maria Łabęcka, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński

dr n. tech. inż. Marek Dąbrowski, Politechnika Krakowska (emeryt)

dr hab. Agnieszka Bednarska, Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk

dr Piotr Zieliński, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński

prof. dr hab. Wiesław Babik, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński

dr Joanna Gryboś, Wydział Chemii, Uniwersytet Jagielloński

dr Agnieszka Olszańska, Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk

dr Agata Pietrzyk-Kaszyńska, Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk

dr Dominik Kaim, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Jagielloński

mgr Stanisław Bury, Wydział Biologii, Uniwersytet Jagielloński

 

Źródła i materiały dodatkowe

[1] University of Leeds. (2015) A brief guide to the benefits of urban green spaces

[2] Bragg i in. (2015) Wellbeing benefits from natural environments rich in wildlife: A literature review for the Wildlife Trusts

[3] Szulkin (2018) Przyroda w mieście i ludzie. Nauka dla Przyrody

[4] Kras (2018) Po co nam miejska zieleń? Nauka dla Przyrody

[5] American Society of Lanscape Architects, Health Benefits of Nature

[6] de Vries i in. (2003) Natural environments – healthy environments? An exploratory analysis of the relationship between greenspace and health. Environment and Planning A

[7] Mitchell i Popham (2008)  Effect of exposure to natural environment on health inequalities: an observational population study. The Lancet

[8] Driessnack (2009) Children and Nature-Deficit Disorder. Journal for Specialists in Pediatric Nursing

[9] Baum i in. (2004) Psychologia Środowiskowa. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

[10] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną

[11] Załącznik II Dyrektywy Siedliskowej UE

[12] Czerwona Lista Zwierząt Ginących i Zagrożonych w Polsce.

[13] Ripple i in. (2017) Przestroga naukowców z całego świata dla ludzkości: drugie ostrzeżenie. BioScience

[12] Fahrig (2003) Effects of habitat fragmentation on biodiversity. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics

[13] Fahrig i Rytwinski (2009) Effects of roads on animal abundance: an empirical review and synthesis. Ecology and Society

[14] Kajzer-Bonk i in. (2016) Relative contribution of matrix structure, patch resources and management to the local densities of two large blue butterfly species. PLoS ONE

[15] Costanza i in. (2014) Changes in the global value of ecosystem services. Global Environmental Change